Positieve identificatie vliegtuigwrak Van Veldhuizenbos

De luchtoorlog tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen achtergelaten, ook in onze gemeente. De resten van het verleden liggen soms letterlijk onder onze voeten. De berging van het vliegtuigwrak in het Van Veldhuizenbos in november 2025 is daar een indrukwekkend voorbeeld van. Wat begon met opvallende vondsten na ploegwerkzaamheden, leidde tot een bijzondere zoektocht naar de identiteit van een vermist oorlogsvliegtuig. Na bijna 70 jaar is er nu eindelijk een antwoord: de gevonden wrakresten zijn van de Avro Lancaster Mk III JB120 LQ-D. Toevallige vondst leidt tot zoektocht naar het verledenDe zoektocht begint in september 2022. Tijdens het ploegen van een veldje in het Van Veldhuizenbos, komen stukken aluminium en iets wat lijkt op een rubberen band uit de grond naar boven. Al snel werd duidelijk dat dit resten van een vliegtuigwrak uit de Tweede Wereldoorlog betrof. Rondom deze plek werden in het verleden al eerder wrakresten ontdekt. Ook werden hier in 1959 stoffelijke resten gevonden. Deze liggen nog altijd als Unknown Airmen begraven op de militaire begraafplaats Jonkersbos in Nijmegen. De identiteit van het vliegtuig bleef echter altijd een groot raadsel. In een laatste poging om de identiteit van het vliegtuigwrak te achterhalen, besloot de gemeente in 2024 de wrakresten te laten bergen. De berging werd uitgevoerd door Defensie, onder leiding van de Stafofficier Vliegtuigbergingen. Na een jaar van voorbereiding gingen de bergingswerkzaamheden in november 2025 van start. Wat jarenlang onzichtbaar was, kwam tijdens de berging stap voor stap weer naar boven. Al snel bleek dat de berging geen eenvoudige klus was. De wrakresten lagen verspreid over een groot gebied, wat de zoektocht naar de identiteit bemoeilijkte. Vier weken lang onderzochten medewerkers en specialisten van Defensie minutieus elk gevonden onderdeel in de hoop een nummer of ander identificatiekenmerk te vinden. Niets werd overgeslagen. Iedere schroef, stukje aluminium of metalen onderdeel kon een belangrijke aanwijzing bevatten die het onderzoek in de juiste richting zou wijzen. Puzzelen, puzzelen en belangrijke aanwijzingenDe vondst van twee grote, ronde, ijzeren deksels gaf een eerste belangrijke aanwijzing. Deze deksels bleken onderdeel te zijn van zogenoemde doelmarkeerders. Daarmee werd duidelijk dat het vliegtuig een Pathfinder was: een speciaal toestel dat vooruit vloog om ’s nachts doelen te markeren voor de bommenwerpers. Waar het Bergingsteam steeds op hoopte, werd uiteindelijk gevonden. Op twee stukken aluminium werden delen van een uniek identificatienummer gevonden. Deze informatie bleek doorslaggevend te zijn voor de identificatie. Na uitgebreid onderzoek, puzzelen, het vergelijken van gegevens én het uitsluiten van andere mogelijkheden, concludeerde het Bergingsteam dat dit maar één vliegtuig kon zijn: de Avro Lancaster Mk III JB120 LQ-D. Het verhaal van de Lancaster JB120De Lancaster JB120 maakte deel uit van het 405 Canadese Pathfinder Squadron. Dit Squadron was gestationeerd op Gransden Lodge, in de buurt van Cambridge. In de nacht van 27 op 28 september 1943 maakte de Lancaster JB120 deel uit van een grote luchtaanval op Hannover. Samen met bijna 700 andere vliegtuigen vloog de JB120 vanuit Engeland naar Duitsland om de stad Hannover te bombarderen. Deze aanval werd echter een mislukking. De verkennende Pathfinders hadden verkeerde windberekeningen gebruikt, waardoor de meeste markeerders van de doelen waren weggewaaid. Hierdoor kwamen de bommen niet op Hannover terecht, maar op een open veld een paar kilometer verderop en op omliggende dorpen. Uit het onderzoek blijkt dat de JB120 Hannover nooit heeft bereikt. Het toestel werd om 22.10 uur op de heenweg neergeschoten door een Duitse Nachtjager en kwam terecht in het IJsselmeer, op de plek waar nu het Van Veldhovenbos staat. Een opvallend detail: precies een maand eerder werd dit toestel gloednieuw afgeleverd bij het Canadese 405 Squadron op Gransdon Lodge. Daarmee was de luchtaanval op Hannover zowel de eerste als de laatste missie van de JB120. De bemanningDe bemanning van de Lancaster JB120 bestond uit zeven jongemannen met verschillende nationaliteiten: vier Canadezen, één Australiër, één Schot en één Brit. De gehele bemanning is sinds de nacht van 27 op 28 september 1943 nog steeds vermist. Bemanning Lancaster JB120. Bron: Eindrapportage Berging Avro Lancaster Mk.III JB120 LQ-D. Stafofficier Vliegtuigberging. Met de identificatie krijgt ook de bemanning een gezicht en wordt de geschiedenis op dit kleine stukje poldergrond heel tastbaar. Van een aantal bemanningsleden zijn in de archieven foto’s gevonden. Van links naar rechts: De 21-jarige piloot van de Lancaster JB120. . Flying Officer Bruce A. St. Louis; de 24-jarige boordschutter Flying Officer John C. Lowther; de 22-jarige navigator Flying Officer Stuart A. Long. Bron: Eindrapportage Berging Avro Lancaster Mk.III JB120 LQ-D. Stafofficier Vliegtuigberging. Een krantenartikel waarin melding wordt gemaakt van de vermissing van de piloot Bruce St. Louis. Bron: Eindrapportage Berging Avro Lancaster Mk.III JB120 LQ-D. Stafofficier Vliegtuigberging. Burgemeester Gebben: “Achter ieder vliegtuigwrak schuilt een menselijk verhaal. Met de identificatie van de Lancaster JB120 krijgen zeven jonge mannen die sinds 1943 vermist zijn weer een plek in onze geschiedenis. Dat is van onschatbare waarde. Ik ben Defensie en alle betrokken onderzoekers zeer dankbaar voor hun enorme inzet. Hun toewijding heeft ervoor gezorgd dat een lang bestaand raadsel is opgelost en dat we deze geschiedenis kunnen blijven doorgeven aan toekomstige generaties.” Nog niet alle antwoorden…Met de identificatie van de JB120 is het onderzoek nog niet helemaal afgelopen. De Bergings- en Identificatiedienst (BIDKL) van Defensie is nog bezig met het onderzoek naar de menselijke resten die tijdens de berging zijn aangetroffen.Het is belangrijk om deze geschiedenis voor te laten leven en het offer van de bemanning van de JB120 en vele anderen niet te vergeten. Daarom krijgen verschillende musea en stichtingen een deel van de geborgen wrakresten in bruikleen. Hierdoor kunnen we het verhaal van de JB120 en haar bemanning blijven vertellen.