Voornemen Besluit tot aanwijzing als gemeentelijke monument van het ensemble van het verzonken kasteel Etzenrade, de grachten en de erfgoedtuin gelegen achter Etzenrade 11 in Jabeek, gemeente Beekdaelen (kadastraal bekend als Nuth, sectie C nr. 522,...

Voornemen Besluit tot aanwijzing als gemeentelijke monument van het ensemble van het verzonken kasteel Etzenrade, de grachten en de erfgoedtuin gelegen achter Etzenrade 11 in Jabeek, gemeente Beekdaelen (kadastraal bekend als Nuth, sectie C nr. 522, 525, 514, 508, 512, 523, 524, 529, 530, 531 (ged.) en 536 Gelet op: Het initiatief van de gemeente Beekdaelen om het ensemble van het verzonken kasteel Etzenrade, de grachten en de erfgoedtuin te beschermen middels een aanwijzing als gemeentelijk monument. Met inachtneming van: -Artikel 5 lid 1 en artikel 6 lid 1 van de Erfgoedverordening Beekdaelen 2021 is het college bevoegd gemeentelijke monumenten aan te wijzen. -Artikel 6 lid 2 van de Erfgoedverordening Beekdaelen 2021 is overleg gevoerd met de kadastrale eigenaren. -Artikel 8 van de Erfgoedverordening Beekdaelen 2021 is advies ingewonnen van de Commissie Omgevingskwaliteit, in haar functie als aangewezen Monumentencommissie. Deze commissie heeft op 1 juli 2026 een positief advies uitgebracht, hetgeen in dit besluit onverkort wordt overgenomen. Het voornemen tot aanwijzing als gemeentelijk monument is een aanwijzing op kadastraal perceelniveau met daarin de het verzonken kasteel Etzenrade, de grachten en de erfgoedtuin naar ontwerp van …….. zoals opgenomen in dit voorgenomen besluit. -het positieve advies van de regio-archeoloog zoals overgenomen in het voorgenomen besluit. -De Cultuurhistorische Waardenkaart Beekdaelen 2023 en de Erfgoedvisie Beekdaelen 2023. Gezien de daartoe ingewonnen deskundigenadviezen omtrent de aanwezige monumentwaardigheid heeft het college van de gemeente Beekdaelen op juli 2026 besloten voornemens te zijn het erfgoedensemble van het Verzonken kasteel Etzenrade, de grachten en de erfgoedtuin aan te wijzen als gemeentelijk monument en na afronding van de totale procedure op te nemen in het gemeentelijk Erfgoedregister. Conform de Erfgoedverordening Beekdaelen 2021 en de Algemene wet Bestuursrecht zal dit voornemen worden gepubliceerd en vervolgens 6 weken ter inzage worden gelegd, met de mogelijkheid van het indienen van een zienswijze door eenieder. Na het verstrijken van deze termijn en na afhandeling van eventuele zienswijzen, zal de aanwijzing worden opgenomen in het gemeentelijk erfgoedregister zoals voorgeschreven door de Erfgoedverordening Beekdaelen 2023 en de Erfgoedwet. Beekdaelen, 4 augusturs 2026, Burgemeester en wethouders van de gemeente Beekdaelen, Namens dezen, De Burgemeester, De secretaris, Het volgende maakt onlosmakelijk deel uit van het voorgenomen besluit. Advies Monumentencommissie Landelijk Parkstad dd. 1 juli 2026: Concept notulen nog niet voorgelegd. “De Monumentencommissie adviseert het college om het ensemble van het verwoeste Kasteel Etzenrade, de Kasteelpoort, de grachten en de erfgoedtuin aan te wijzen als gemeentelijk monument gezien de aanwezige en elkaar versterkende cultuurhistorische, kunstzinnige en landschapswaarden zoals verwoord in de inhoudelijke beschrijving en het rapport “Kasteel Etzenrade, onderzoek naar een verdwenen kasteel 2016-2023”van …… en ……… en zoals omschreven in het concept “voornemen Besluit” met kenmerk 408753. De Monumentencommissie onderschrijft deze onderbouwing volledig en is van mening dat het ensemble een zeer waardevolle toevoeging zal zijn aan het gemeentelijk erfgoedregister gezien de aanwezige cultuurhistorische (archeologische), kunstzinnige, landschapswaarden en de elkaar versterkende ensemblewaarden van het geheel”. Kadastrale beschrijving van het gemeentelijk monument. In rood is de begrenzing van het gemeentelijk monument aangegeven. Kadastrale percelen betrokken bij aanwijzing: sectie C: nrs eigendom Belaste eigendom 522 Natuurmonumenten Erfpacht Gemeente, Opstal Waterschap 525 Natuurmonumenten Erfpacht gemeente, Opstal Waterschap 514 Gemeente Opstal Waterschap 508 Natuurmonumenten Erfpacht gemeente, Opstal Waterschap 512 Gemeente Opstal Waterschap, Opstal particulier 523 Particulier Opstal Waterschap 524 Particulier Opstal Waterschap 529 Natuurmonumenten Erfpacht gemeente 530 Natuurmonumenten Erfpacht gemeente 531 (ged.) Particulier n.v.t. 536 Gemeente Opstal Waterschap Natuurmonumenten = Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten in Nederland Gemeente = gemeente Beekdaelen Waterschap = Waterschap Limburg Onderhoudswerkzaamheden zonder omgevingsvergunning. Buiten de aan de beschermde status verbonden vergunningplicht vallen reguliere onderhoudswerkzaamheden aan de bestaande terreininrichting en de bestaande infrastructurele en kunstzinnige onderdelen mits deze aantoonbaar geen wijzigingen aan het monumentale ensemble of een verstorende invloed op de aanwezige erfgoedwaarden ten gevolg hebben. Inhoudelijke beschrijving van het gemeentelijk monument. 1. Archeologie, beschrijving en motivering Het rapport “Kasteel Etzenrade, onderzoek naar een verdwenen kasteel 2016-2023” van ……. en ………. is als bijlage verbonden aan de aanwijzing en maakt hiervan onlosmakelijk deel uit. Kortheidshalve is onder de inhoudelijke beschrijving een korte samenvatting opgenomen door de regio archeoloog Hilde Vanneste. Het monument betreft de resten van Kasteel Etzenrade, dat in zijn oudste vorm een zogenaamd mottekasteel was, daterend uit de 13e eeuw. Deze vroege versterkingen bestonden uit een kunstmatig opgeworpen, omgrachte heuvel (motte) met daarop een houten of stenen toren. Uit archeologische proefsleuven (onderzoek 2017 en 2018) blijkt dat het terrein een hoge archeologische waarde heeft, met goed bewaarde sporen in een natte bodemcontext. Deze draagt bij aan de conservering van organisch materiaal, wat het terrein extra waardevol maakt. Reeds in de periode 950–1075, dus vóór de aanleg van het adellijke goed, waren er menselijke activiteiten in en nabij het onderzoeksgebied. Sporen en vondsten wijzen op pottenbakkersactiviteiten ter plaatse. De bouw van het kasteel vond plaats in de 13e eeuw. De hoofdburcht was omgeven door een brede gracht. Hoewel de grachten geleidelijk dichtslibden, bleven ze tot in de 15e of 16e eeuw aanzienlijk van omvang. In de tweede helft van de 17e eeuw lijkt het kasteel te zijn verwoest en verlaten. Naast resten die rechtstreeks verband houden met het kasteel zelf, zijn ook andere sporen aangetroffen, waaronder: greppels, sporen van ambachtelijke activiteit, afvalkuilen, knuppelpaden, houtconstructies, muurwerk, een bruggenhoofd en delen van plattegronden. Vondsten zoals aardewerk, metalen voorwerpen en dierlijk botmateriaal geven inzicht in het dagelijks leven, de economische activiteiten en het gebruik van het landschap in de volle en late middeleeuwen. Datering: circa 10e – 17e eeuw Waardenstelling Wetenschappelijke waarde Het biedt unieke sporen van vroege versterkte bewoning uit de middeleeuwen. Hoewel er geen bovengrondse restanten meer aanwezig zijn, bieden de ondergrondse archeologische sporen belangrijke inzichten in de opbouw en organisatie van mottekastelen, die kenmerkend zijn voor de feodale architectuur, verdedigingsstrategieën en de regionale machtsstructuur. Daarnaast bevat het terrein resten die bijdragen aan de kennis over regionale ambachtelijke productie. Cultuurhistorische waarde Het monument is representatief voor de ruimtelijke ontwikkeling van Beekdaelen in de middeleeuwen en weerspiegelt de machtspositie van lokale heren en de ontwikkeling van bestuurlijke centra in het middeleeuwse beekdal van de Rode Beek. Het vormt een essentieel onderdeel van het middeleeuwse landschappelijk en historisch weefsel. Zeldzaamheidswaarde Middeleeuwse kastelen van deze aard en kwaliteit zijn zeldzaam, zeker in combinatie met zulke gunstige conserveringsomstandigheden. Ensemblewaarde Het archeologisch monument maakt deel uit van een groter historisch cultuurlandschap, met nabijgelegen historische boerderijen en molens. Dit draagt bij aan de herkenbaarheid en beleving van de historische context. Beschermingsdoelstelling De beschermingsdoelstelling van dit gemeentelijk monument is gericht op het behoud van de archeologische waarden in situ, waaronder de gaafheid, samenhang en gelaagdheid van de archeologische resten van Kasteel Etzenrade en de directe omgeving. Daarbij staat het veiligstellen van kennisdragers uit de middeleeuwen centraal, zowel met betrekking tot het voormalige kasteelcomplex als tot oudere en latere gebruikssporen op het terrein. De bescherming beoogt: -het voorkomen van verstoring of vernietiging van archeologische resten door bodemingrepen of andere ruimtelijke ingrepen; -het faciliteren van verantwoord archeologisch onderzoek bij eventuele ruimtelijke ontwikkelingen; -het waarborgen van de archeologische, cultuurhistorische en ensemblewaarden van het terrein binnen het bredere historisch landschap van de Rode Beek en omgeving. De bescherming sluit aan bij het gemeentelijk beleid inzake archeologische monumentenzorg en draagt bij aan het behoud van het erfgoed voor toekomstige generaties. 2. Erfgoedtuin Etzenrade De aangelegde erfgoedtuin naar beplantingsontwerp van ……… maakt volledig deel uit van het gemeentelijk monumentale ensemble. De beplanting is aangelegd in de beplantingsbedden binnen het landschapsontwerp van LoLa Architects. De beplantingsbedden zijn gebaseerd op de archeologische proefsleuven van 2017 en 2018. Een aantal van de archeologische vondsten zijn in 3D miniaturen opgenomen in de beplantingsbedden. De archeologietuin met beplantingsplan van ………..). 3. Cultuurhistorische waardenkaart Beekdaelen 2023. Het gebied is aangemerkt als met hoge cultuurhistorische waarden. Uitsnedes Cultuurhistorische waardenkaart Beekdaelen 2023 In blauw is de grachtenstructuur aangegeven van het verdwenen landgoed of kasteel Etzenrade zoals terug te voeren op het oude kadastrale minuutplan van 1832. In okergroen is het oude kasteelterrein aangegeven uit de volle en late middeleeuwen (ca. 1100 tot ca. 1475) als militair erfgoed. Bijlage: -Rapport “Kasteel Etzenrade, onderzoek naar een verdwenen kasteel 2016-2023” van …….. en ………., kenmerk Z/26/220189 - 409575